ඒකාග්රතාවය සහ භාවනාව (Concentration and Meditation) | Angelo Dilullo
(practice) විදිහට කතා කරනකොට—මේක ඇත්තටම ප්රායෝගික පුහුණුවක්—ඔයාලට ඒ පාරිභාෂික
වචන තේරෙනවා නම්, මේක ආඥා චක්රය (Ajna) වගේ දෙයක් විදිහට සලකන්න පුළුවන්.
හැබැයි, මම මේක ඒ වගේ එක නිශ්චිත දෙයකට විතරක් ගළපන්න හදන්නේ නැහැ. මොකද
මම ඒ හැම එකක්ම පිළිවෙළකට මොනවාද කියලා හරියටම දන්නේ නැහැ. මට ඒවා එකින් එක නම්
කරන්න බෑ.
මේක ඒ ගැන මට තියෙන පෞද්ගලික අත්දැකීමක් (personal experience). හැබැයි මට පුළුවන්
වෙලා තියෙනවා මේක අනිත් අයටත් සම්ප්රේෂණය කරන්න. ඒ වගේම මිනිස්සු මේක ප්රායෝගික
පුහුණුවක් (practice) විදිහට අවබෝධ කරගෙන, මේක කරන්නේ කොහොමද කියලා තේරුම් අරගෙන,
ඒකෙන් දිගටම ප්රතිලාභ ලබනවා. ඉතින් ඒ නිසයි මම මේ ගැන කතා කරන්නේ. මම මේ ගැන
හැමවෙලේම දොස් කිය කියා ඉන්නේ නැහැ, හැබැයි කලින් කලට මේ ගැන කතා කරනවා. හැබැයි
මේක හරියට දෙපැත්ත කැපෙන කඩුවක් (double-edged sword) වගේ. මොකද සමහර වෙලාවට
මිනිස්සුන්ට මේකට එකඟ වෙන්න, නැත්නම් මේකට අවධානය යොමු කරන්න ඇත්තටම
අමාරු වෙන්න පුළුවන්.
ඒකට සරලම හේතුව සිතුවිලි (thought) සහ විඥානය (consciousness) අතර තියෙන
ස්වභාවයයි—ඒ කියන්නේ සිතුවිලි සහ විඥානය අතර තියෙන
සබඳතාවයයි. මේක තමයි සිත සමඟ අනන්ය වීම (mind identification)
සහ පිබිදීම (awakening) අතර තියෙන මූලිකම බාධකය වෙන්නෙත්. ඉතින්, සමහර අයට මේ
ප්රායෝගික පුහුණුව (practice) කරගෙන යද්දී, නැත්නම් මම මේ කියන දේ හරියටම
තේරුම් ගන්න හදද්දී, නැත්නම් ඒක අත්දැකීමෙන්ම වටහාගන්න හදද්දී කලකිරීමක්
ඇති වෙන්න පුළුවන් බව මම දන්නවා. ඒත් ඒකට කාලය ගතවෙනවා.
ඒක හරියටම ඔළුවට වැදුණට පස්සේ, ඒක හරිම වටිනා පුහුණුවක් වෙනවා. ඒ වගේම, මේ ගැන කතා
කිරීමේ අතුරු ප්රතිඵලයක් තමයි, සිතුවිලි සමඟ සහ සිතුවිලි හරහා අනන්ය වීමත්,
මුලින්ම විඥානය හරහාම පහදා දෙන තමන්ගේම පිබිදුණු ස්වභාවයත් (awake nature)
අතර තියෙන වෙනස පිළිබඳ වැටහීමක් (insight) ලබාගන්න මිනිස්සුන්ට මේකෙන් උදව් වෙන
එක. ඒක තමයි පළමු වෙනි ලොකු වෙනස් වීම: විඥානය අවබෝධ කරගැනීම.
දැන්, මම එහෙම කියනකොට, ඒක සිතුවිල්ලක් (thought) නෙවෙයි. ඔයාලා "ආ, මට දැන් විඥානය
කියන්නේ මොකක්ද කියලා වැටහෙනවා" කියලා හිතන්නේ නැහැ. නැත්නම් මම කාට හරි කතා කරලා
"ඔයා කවුද?" කියලා ඇහුවොත්, එයා "ආ, මම තමයි විඥානය" කිව්වොත්, ඒකත් එක
සිතුවිල්ලක් විතරයි. ඒ කියපු එකෙන් ඔයා අදහස් කරන්නේ මොකක්ද
කියලා ඔයා ඇත්තටම දන්නවාද? ඒක තමයි රහස, නේද? ඉතින්, මේ පුහුණුව ගැන කතා
කිරීමේ අතුරු ප්රතිඵලයක් විදිහට, සමහර වෙලාවට මිනිස්සුන්ට මේක එකපාරටම
වැටහෙනවා, ඒක හිතට කා වදිනවා. මම හිතන්නේ ඊයේ රෑ කෑම කන වෙලාවේ කවුරු හරි
කෙනෙකුට ඒ වගේ දෙයක් වුණා, නැත්නම් ඒ වගේ සිදුවීමක් වුණා.
කොහොම වුණත්, මේක ටිකක් දෙපැත්ත කැපෙන කඩුවක් වගේ තමයි. ඉතින් මේ දේශනයේ එක්
අරමුණක් තමයි, "මට මේක තේරෙන්නේ නැහැ. මට ඔය සීමා නොවූ විඥානය කියන
කතාව තේරෙන්නේ නැහැ. ඒක හරිම කලකිරවන සුලුයි. මට හරියට අවධානය යොමු කරන්න බැහැ.
මට ඕවා නැහැ, අනම් මනම්..." කියලා හිතලා ලතවෙන අයගේ හිත සන්සුන් කරන එක. ඒකෙන්
වැඩක් නැහැ. ඒ ගැන කලබල වෙන්න එපා. ඔයාලව අවදි කරන්නේ ඕක නෙවෙයි. ඔයාලව
අවදි කරන්නේ තමන්ගේ චේතනාවයි (intention). පාලනය කරන්න හදන ඒ හැම උපක්රමයක්ම
අතහැරලා දාන්න තියෙන කැමැත්තයි—ඒ කියන්නේ යථාර්ථය ගැන මට තියෙන දැක්ම තමයි නියම
යථාර්ථය කියලා මුරණ්ඩු ලෙස අල්ලාගෙන සිටීම අත්හැරීමයි. ඔයාලව අවදි කරන්නේ අන්න
ඒකයි.
ඔයාලව අවදි කරන්නේ නිසර්ගදත්ත (Nisargadatta) පැවසූ දේමයි. ඒ තමයි, තමන් කවුරු
කියලද හිතාගෙන හිටියේ, තමන් ඒ තැනැත්තා නොවන බව ඔහු අවබෝධ කරගත්තා. ඔහුගේ
ගුරුවරයා පැවසුවේ, "ඔබ ඔබ යැයි සලකාගෙන සිටින පුද්ගලයා ඔබ නොවන්නේය," (You are not
what you take yourself to be) කියායි. ඊටපස්සේ ඔහුට උපදෙසක් දුන්නා. හැබැයි මම
ඔයාලට කියන්නේ, ඔයාලා පිබිදිලා හිටියත්, ඒ වෙනස ඔයාලට දැනුණත්, ඔයාලා ඔයාලා
කියලා හිතාගෙන ඉන්න කෙනා නෙවෙයි. එතකොට ඔයාලට ඒක ඉබේම වැටහෙනවා. මනසේ ඇතිවන කිසිම
සිතුවිල්ලකින් ඔයාලා කවුද, ඔයාලා මොන වගේ කෙනෙක්ද, නැත්නම් යථාර්ථය කියන්නේ
මොකක්ද කියලා නිර්වචනය කරන්නේ නැහැ. ඒ සිතුවිලි හරියට හොල්මන් වගේ. හැබැයි
ඔයාලා ඒ සිතුවිලි සමඟ අනන්ය වුණාම, ඒවා හොල්මන් වගේ දැනෙන්නේ නැහැ; ඒවා හරියට
ඇත්තම යථාර්ථය වගේ දැනෙනවා. ඒ වගේම ඒ අනන්ය වීම යම් කාලයක් යනතුරු හරිම
ප්රබලයි, හැමතැනම පැතිරිලා තියෙනවා. මම මේ කියන හැම දෙයක්ම තමන්ගේම
සන්දර්භය ඇතුළත තේරුම් අරගෙන සිතුවිලි බවට පත් කරන්න ඒ අනන්ය වීම උත්සාහ
කරනවා. ඒක නැති කරන්න මම මොනවා හරි පසාරු කරගෙන යන දෙයක් කියනකම්, නැත්නම් ගසක්
විසින් ඒක පසාරු කරගෙන යන යමක් පවසනකම්, නැත්නම් ඔයාගේ ජීවිතයේ යම් ශෝකජනක
සිදුවීමක් වෙලා, යථාර්ථය ඔයාට අවශ්ය විදිහටම තියෙන්න ඕනේ කියලා දිගින් දිගටම
මුරණ්ඩු වෙන්න තවදුරටත් ඉඩක් නැති වෙනකම්ම ඒක එහෙම කරනවා.
ඉතින්, පිබිදීමට කලින් ඔයාලා ඇත්තටම දුක් විඳිනවා. තමන් කවුද කියලා හිතාගෙන ඉන්න ඒ
මුළාවෙන්—ඒ මායාවෙන් (illusion)—ඔයාලා ඇත්තටම පීඩා විඳිනවා. හැබැයි ඒකෙන් ඔයාලට
යම් වාසියකුත් ලැබෙනවා. ඒක වටහාගැනීම හරිම වැදගත්. ඒ වාසිය තමයි වියෝජනය
(dissociation). වියෝජනය (dissociation) කියන්නේ භයානක දෙයක්, හැබැයි බෙන්සොඩයසපීන්
(benzodiazepine) පෙත්තක් වගේ, මුල්ම වතාවට ඒක කරනකොට හරිම සුවපහසුවක් දැනෙනවා.
හැබැයි අවුරුදු හතළිහක්, නැත්නම් අවුරුදු විස්සක් ඒකට ඇබ්බැහි වෙලා ඉන්නකොට
ඒක ඇත්තටම භයානකයි, නේද? වියෝජනය (dissociation) කියන්නේ කෙටිකාලීනව ලැබෙන වාසියක්.
ටිකක් පස්සට බැලීමක්, ටිකක් හැඟීම් දැනීම් නැති වීමක්, "ආ, මට පුළුවන් මගේ ඇතුළු
ලෝකයට ගිහිල්ලා ජීවිතයේ ප්රශ්න ඇත්තටම සිද්ධ වෙන්නේ නැහැ වගේ රඟපාන්න" වගේ
හැඟීමක්. හැබැයි ඔයාලා හිතාමතාම එහෙම හිතන්නේ නැහැ, නේද? ඒක සම්පූර්ණයෙන්ම
අහිංසක විදිහටයි පටන් ගන්නේ. ඒක හරිම කුඩා වයසකදී පටන් ගන්නවා, හැබැයි
පස්සේ කාලෙකදී ඒක සිතුවිලි (thought), අනන්ය වීම් සහ සිතුවිලිවලට දක්වන
ප්රතික්රියාවලින් පිරුණු හරිම සංකීර්ණ පද්ධතියක් බවට පත්වෙනවා. පස්සේ
ඒක වචනාර්ථයෙන්ම තිරයක්—හැම දෙයක්ම දකින්න තියෙන තිරයක්—බවට පත්වෙනවා. ඒක හරියට
හැම දෙයක්ම ද්විත්වය (duality) ඇතුළත පාට කරන සායමක් වගේ. ඒක හැම දෙයක්ම හොඳ සහ
නරක, වඩා වැදගත් සහ අඩු වැදගත්, ප්රමුඛතාවය ලැබිය යුතු සහ නොලැබිය යුතු
දේවල් විදිහට පාට කරනවා.
ඉතින්, පිබිදීම ඔයාගේ ප්රධානතම ප්රමුඛතාවය කරගන්න කියලා මම කියනකොට—ඇත්තටම මම
එහෙම කියන්නේ නැහැ; මම කියන්නේ ඒක ඔයාට තියෙන වැදගත්ම දේ වෙනකොට—අන්න
එතකොටයි ඔයාට පෙනෙන්නේ ඔය ප්රමුඛතාවල මුළු පද්ධතියම විකෘති වෙලා තියෙන
බව. ඒක වැරදියි. ඉතින්, ඔයා වැටහීම (insight) සහ අවබෝධය (realization) වැදගත්ම දේ
බවට පත් කරගන්නවා. එක අතකින්, ඔයාට ඒ ඇරයුම ලැබෙනවා. ඇල්මා (Alma) ඊයේ මඟපෙන්වන
ලද භාවනාව (guided meditation) අතරතුර තිස් වතාවක් විතර දිගින් දිගටම පැවසූ පරිදි,
"මෙය නැවත කිසිදා නොලැබිය හැකි අවස්ථාවකි. එය අපතේ නොහරින්න." (This is an
opportunity that may never come again. Don't squander it.) ඒ කියන්නේ තමන් එක්කම
සෙල්ලම් කරන එක නතර කරන්න කියන එකයි, නේද? සිතුවිලි (thought) පාවිච්චි කරලා කරන
හැංගිමුත්තන් සෙල්ලම නතර කරන්න. ඇයි? මොකද ඒකෙන් ඔයාලව දුකට පත් කරන නිසයි.
ඉතින්, මේකෙන් අදහස් කරන්නේ ඔව්, ඒකෙන් ඔයාලට යම් වාසියක් ලැබෙනවා, හැබැයි ඒකෙන්
ලැබෙන වාසියට වඩා ඒකෙන් ඇතිවන දුක හුඟක් වැඩියි කියන එක දකින එකයි. ඒ වගේම,
බොහෝ වෙලාවට ඒකෙන් ලැබෙන වාසිය ඇත්තටම ඔයාලට කිසිම දෙයක් ලබා දෙන්නේ නැහැ; ඒක
හුදෙක් මායාවක් (illusion) විතරයි. ඉතින්, ඔයාලට මේ මායාවෙන් (illusion) තොරව
ජීවත් වෙන්න ඕනෙද? මොකද ඒක කරන්න පුළුවන් දෙයක්. අවසානයේදී සිද්ධ වෙන්නේ මේකයි:
මේ මොහොතේම වැටහීමක් (insight) ලබාගන්න දැඩි ලෙස ආශා කරලා, ඒ හැම දෙයක්ම පැත්තකින්
තැබීමයි. තමන්ට තියෙන බාධාව මොකක්ද කියලා දන්නේ තමන්ම විතරයි. හොඳයි, අපිට අපේම
කියලා බාධාවන් තියෙනවා, ඒවායේ විවිධ වර්ග තියෙනවා, ඒ වගේම තමන්ටම ආවේණික වූ...
අපි ඒවා පැත්තකින් තියමු. ඒකෙන් ඔයාලට කිසිම උදව්වක් වෙන්නේ නැහැ. ඒකෙන් කරන්නේ
අවධානය වෙනතකට යොමු කරන එක විතරයි, නේද?
ඉතින්, මම කියන කිසිම දෙයක්—විශේෂයෙන්ම මම යම් ආකාරයක මඟපෙන්වන ලද භාවනාවක් (guided
meditation) කරනකොට හෝ භාවනාත්මකව යම්කිසි නිශ්චිත පුහුණුවක් කරනකොට—ඔයාලට
පිබිදෙන්න ඒක අවශ්ය වෙන්නේ නැහැ. දෛනික පුහුණුවක් (daily
practice) විදිහට ඒක කරන්න අවශ්ය වෙන්නෙත් නැහැ. මෙතන ඉන්න බොහෝ දෙනෙකුට විවිධ
ආකාරයේ දෛනික පුහුණුවීම් තියෙනවා. සමහර අයට දෛනික පුහුණුවීම් නැතුව ඇති,
නැත්නම් ඉඳහිට කරන පුහුණුවීම් ඇති. භාවනාත්මක පැත්තෙන් බැලුවොත් ඒකෙ
ප්රශ්නයක් නැහැ, ඒක හොඳයි. ඇත්තටම වඩාත්ම වැදගත් වෙන්නේ
චේතනාවයි (intention).
ඉතින්, සමහර විට මම පාලි ත්රිපිටකය (Pali Canon) සමඟ එකඟ නොවනවා ඇති. මම ඒ කරුණේදී
බුදුරජාණන් වහන්සේ (Buddha) සමඟ එකඟ වෙන්නේ නැහැ—ඒ කියන්නේ යථාර්ථයේ ස්වභාවය
පිළිබඳව කෙරෙන ඍජු විමසීම (direct inquiry), භාවනාමය ඒකාග්රතාවයට
(meditative concentration) සමානයි කියන එකට. මම හිතන්නේ බොහෝ දෙනෙකුට මේ දෙකම එකට
එකතු වෙලා යන්න පුළුවන්. වැටහීම් (insights) පැහැදිලි වුණාම, ඒවා පහළ වුණාම,
වඩාත් සන්සුන් ශරීරයක්, සන්සුන් මනසක් සහ ශක්තිජනක ලෙස වඩාත් උපේක්ෂාවෙන්
(equanimity) යුතුව ජීවත් වීම වඩාත් අර්ථවත් බව පැහැදිලි වෙනවා. ඒක වැටහීම සමඟ
වඩාත් ගැලපෙනවා. ඉතින්, පුහුණුවීම්වල වටිනාකමක් තියෙනවා. භාවනාමය
ඒකාග්රතාවයට (meditative concentration) වටිනාකමක් තියෙනවා. මනස
ස්ථාවර කිරීම, මනස සන්සුන් කිරීම, සමාධිය (samadhi) ගැඹුරු කිරීම—මේ හැම දෙයක්ම
වටිනවා. හැබැයි ඒක ඒ මඟින්ම ලබන අවබෝධය (realization) නෙවෙයි.
ඉතින්, මම කියන කිසිම දෙයක් ඔයාලගේ හිතට වදින්නේ නැත්නම්, ඒක ඔයාලගේ... ආධ්යාත්මික
(spiritual) නෙවෙයි, භාවනා පුහුණුවට (meditative practice) එකතු කරගන්න බැරි නම්, ඒ
දේවල් එතරම් තදින් හිතට ගන්න එපා. ඒක ප්රශ්නයක් නැහැ. ඒකෙන් වැඩක් නැහැ.
ප්රශ්නෝත්තර වාරයකදී (Q&A) "ඒකාග්රතාවය" (concentration) කියන වචනය මතු වුණා. මට
ඒක හරිම පුදුම විදිහට දැනුණු නිසා ඒක සිත්ගන්නාසුලුයි කියලා හිතුණා. ඇත්තටම මම
ඒකාග්රතාවය ගැන හිතන්නේ නැහැ. මම කතා කරන දේ ගැන වැඩි විස්තරයකට නොගොස්,
හරිම සරල, සම්මුති විදිහට කිව්වොත්, අවබෝධය (realization) පැහැදිලි වෙනකොට
මට ඒකාග්රතාවය (concentration) කියන එකේ අවශ්යතාවය අඩු වෙනවා වගෙයි දැනෙන්නේ.
මොකද ඒකාග්රතාවය කියන්නේ යම්කිසි ඉඩකට අවධානය යොමු කිරීම සහ බලහත්කාරයෙන්
අවධානය රඳවා තැබීමක්, නැත්නම් අවධානය පටු කිරීමක් වගේ දෙයක්. හැබැයි ඒක
"ඒකාග්රතාවය" (concentration) කියන වචනයට මගේ තියෙන අර්ථකථනය විතරක් වෙන්නත්
පුළුවන්. වෙනත් අර්ථකථන තියෙන්නත් පුළුවන්; උදාහරණයක් විදිහට, විපස්සනාව
(Vipassana) තුළ ඒකාග්රතාවය කියන එකෙන් වෙනස් දෙයක් අදහස් වෙනවා ඇති කියලා මට
විශ්වාසයි. නැත්නම්, සමාවෙන්න, විපස්සනාවේ නෙවෙයි... සමථය (Shamatha)
තුළ. ඒ මොකක් වුණත්, නේද?
ඉතින්, ඒකාග්රතාවය (concentration) ගැන හිතන්න ක්රම ගොඩක් තියෙනවා, හැබැයි මට නම්
ඒ වචනයෙන් හැඟවෙන්නේ වෙහෙසක්—අවධානය යොමු කරපු, පටු අවධානයක්. උදාහරණයක් විදිහට මම
සීමා නොවූ විඥානය (unbound consciousness)—ඒ කියන්නේ අත්දැකීම්වල විවෘත
ද්වාරය—ගැන කතා කරනකොට, යම් අතකින් ඒක මට සම්පූර්ණයෙන්ම
ඒකාග්රතාවයෙන් තොර දෙයක් වගෙයි දැනෙන්නේ. ඉතින්, ප්රශ්නෝත්තර
වාරයේදී (Q&A) කවුරු හරි කිව්වා, "මට ඒකාග්රතාවය ඇති කරගන්න බැහැ,"
නැත්නම්, "මට ඒකාග්රතාවය හරියට පිහිටන්නේ නැහැ" කියලා. මට මේක නිතරම ඇහෙනවා;
මේ එක පුද්ගලයෙක්ගෙන් විතරක් නෙවෙයි. මගේ වීඩියෝවල කමෙන්ට්ස්වලත් මට මේක නිතරම
දකින්න ලැබෙනවා: "මට ඒ.ඩී.එච්.ඩී. (ADHD) තියෙනවා, මගේ මනස හැමවෙලේම
දුවනවා, මට තත්පර පහකට වඩා කිසිම දෙයකට අවධානය යොමු කරන්න බැහැ," අනම්
මනම්. මට ඒක තේරෙනවා.
ඇත්තටම ඒ සමහර දේවල් සිතුවිලි (thought) විතරයි. සමහර විට සිතුවිලි තමයි ඔයාලට ඒ දේ
කියන්නේ—කලින් මොහොතක් පිළිබිඹු කරන සිතුවිල්ලක්. ඒක හරියට තමන්ම සැබෑ කරගන්නා
අනාවැකියක් (self-fulfilling prophecy) වගේ, නේද? "ආ, මට සිතුවිලි
(thoughts) ගොඩක් එනවා" කියලා කියන සිතුවිල්ලක්. දැන් මේ මොහොතේ ඇතිවෙලා තියෙන, "මට
සිතුවිලි ගොඩක් එනවා" කියන ඒ එක සිතුවිල්ල ඔයා විශ්වාස කරනවාද? ඒක කොයිතරම් දුරට
ඇත්තක්ද? ඒක මේ මොහොතේ ඔයාගේ අත්දැකීම, ඔයාගේ යථාර්ථය කොයිතරම් දුරට නිර්වචනය
කරනවාද? ඊටපස්සේ ඒක ඊළඟ සිතුවිල්ලත් විශ්වාස කරන්න ඔයාට උදව් කරනවා, නේද?
ඒ සමහර දේවල් සිතුවිලි (thought) විතරයි. සිතුවිලිවලින් කරන්නේ ප්රශ්නයක් වගේ
දැනෙන හැම දෙයක්ම තවත් විශාල කරලා පෙන්වන එකයි. ඒ අතරම, අපි මේ ගැන කතා
කරද්දී මට හිතුණු දේ තමයි, මට නම් සීමා නොවූ විඥානය (unbound consciousness)
කියන්නේ ඒකාග්රතාවයක් (concentration) වගේ දැනෙන දෙයක් නෙවෙයි. ඒක දැනෙන්නේ
ඒකේ ප්රතිවිරුද්ධ පැත්ත වගේ. මම හිතන්නේ මම ඊයේ හෝ පෙරේදා දේශනයකදී කිව්වා, මම
කතා කරන විදිහට පටු අවධානයක් යොමු කිරීමේ උත්සාහය සහ පුළුල්ව විවෘත වුණු
අවධානයක් අතර තියෙන හැඟීම පිළිබඳව මට සියුම් වෙනසක් කරන්න පුළුවන්
කියලා. ඒ වෙනස තමයි උත්සාහය දැරීමේ තියෙන සියුම් වෙනස.
හැබැයි ඒ හැම අත්දැකීමක්ම—ඒ කියන්නේ පටු අවධානය, යොමු කරන ලද අවධානය සහ පුළුල්ව
විවෘත වුණු අවධානය—එකිනෙක ගෙන බලනකොට, මට නම් පුළුල්ව විවෘත වුණු අවධානය
කියන්නේ අඩු ශක්තියක් වැයවන තත්ත්වයක්. ඒ කියන්නේ අඩු උත්සාහයක් අවශ්ය වන
තත්ත්වයක්, නැත්නම් මූලික වශයෙන්ම කිසිදු වෙහෙසක් නැති (effortless)
තත්ත්වයක්.
හැබැයි, අපි අපේ අවධානය පටු කරගන්න පුරුදු වෙලා ඉන්නවා. ඉතින්, ඒ අවධානයේ කාචය මේ
වගේ විවෘත ඒකාග්රතාවයකට—සමාවෙන්න, විවෘත අවබෝධයකට (open awareness), විවෘත
විඥානයකට (open consciousness)—පුළුල් කරන එක මුලින්ම උත්සාහයක් නැත්නම්
"කිරීමක්" වගේ දැනෙන්න පුළුවන්. ඒ උත්සාහය නැති කරන්න තවත් පොඩි උත්සාහයක්
ගන්නවා වගේ දැනෙන්න පුළුවන්. මම හිතන්නේ මෙයින් සමහරක් ඇත්තටම කායික
විද්යාත්මක (physiological) දේවල්. අපේ ස්නායු පද්ධතියට සමතුලිතතාවයෙන්
(equilibrium) බැහැරව පවතින්න නැඹුරුතාවයක් තියෙනවා. ඉතින්, වෙනත් ස්නායු
ක්රියාවලියකින් දිරිමත් වන ආවේගයක් වැනි දෙයක්, ඒ රටාව බිඳ
දමන යමක් සිදුවන තුරුම ක්රියාත්මක වෙමින් පවතිනවා.
ඉතින් මම හිතන්නේ අවධානයත් ඒ වගේමයි. පටු ලෙස යොමු කරන ලද අවධානය තමයි ඇත්තටම එහා
මෙහා දුවන අවධානයක් සහ කැළඹුණු අවධානයක් විදිහට දැනෙන්නේ—අපි ඒකට ඒ.ඩී.එච්.ඩී.
(ADHD) කියමුකෝ. මම ඇත්තටම හිතන්නේ ඒක යොමු කරන ලද අවධානයක්; ඒ කියන්නේ ඕනෑවට වඩා
යොමු කරපු ඒකාග්රතාවයක් (concentration). ඒකට එක තැනක රැඳී ඉන්න බැහැ, ඒ නිසා
ඒක දිගටම එහා මෙහා දුවනවා. ඒක නිකන් කැළඹුණු ශක්තියක් වගේ. ඉතින්, ඔයාගේ අවධානය
කොහේ හරි රඳවාගන්න උත්සාහ කරලා, ඊටපස්සේ "මට මගේ අවධානය රඳවාගන්න බැහැ" කියලා
තමන්ටම කියාගන්නවාට වඩා—මොකද අවධානය බලහත්කාරයෙන් රඳවාගන්න හදන එක
අස්වාභාවිකයි, අපහසුයි, ඒ වගේම ඒකට ලොකු ශක්තියක්
යනවා—කොහේවත් අවධානය රඳවා නොගෙන ඉන්න පුරුදු වෙන්න. ඒක යම්
අතකින් ඒකාග්රතාවයෙන් මිදීමක් වගේ.
ඒකෙන් ටිකක් ඈත් වෙන්න. එතකොට ඔයාගේ අවධානයට ඕනෑම තැනකට යන්න පුළුවන්. එතකොට
එකපාරටම ඔයාගේ අවධානය හැමතැනම වගේ පැතිරෙනවා. ඉතින්, මේක කියන්න
පුළුවන් තවත් ක්රමයක් තමයි: ඔයාගේ සිතුවිලි (thoughts) පස්සේ යන්න එපා.
ඔයාට සිතුවිලි පස්සේ යන්න අවශ්ය නැහැ. සිතුවිලිවලට ප්රතික්රියා දක්වන්න
අවශ්යත් නැහැ. සමහර විට අයි.එෆ්.එස්. (IFS) ක්රමය මෙතනදී උදව්
වෙන්න පුළුවන්. මිනිස්සු දැන් "කොටස්" ගැන ගොඩක් කතා කරනවා—ඒක දැන්
ප්රසිද්ධ දෙයක් නේද? අයි.එෆ්.එස්. කොටස් (IFS parts), "මගේ කොටස්" වගේ
දේවල්. හැබැයි ඒකෙන් පැහැදිලි කරන්නේ මේකයි: ඔයාලට ඔයාලගේ සිතුවිලි ඇතුළෙම ලියැවුණු
අභ්යන්තර ප්රතිචාර තියෙනවා. ඒක හරියට මව්පිය සිතුවිල්ලක් සහ දරු සිතුවිල්ලක් වගේ.
දරුවා හැමවෙලේම දෙමාපියන්ට ප්රතික්රියා දක්වනවා, දෙමාපියන් දරුවා එක්කතැනක තරහෙන්
ඉන්නවා, නැත්නම් ආරක්ෂකයා, ඒ වගේ මොකක් හරි දෙයක්.
ඒවා නිකන්ම ප්රතික්රියා විතරයි. ඒවා ඔයාලගේ මනසේ තියාගෙන ඉන්න ජීවීන් හෝ
පුද්ගලයන් නෙවෙයි. ඒවා සිතුවිලි (thoughts) වලට දක්වන සරල
ප්රතික්රියා විතරයි. ඒ වගේම, හරිම ඍජු විදිහට, ඕනෑම සිතුවිල්ලකට
ප්රතික්රියා දැක්වීමේ අවශ්යතාවය ලිහිල් කරගන්න ඔයාලට පුළුවන්. සමහර කපටි
සිතුවිලි තියෙනවා, "මට කිසිම සිතුවිල්ලක් නැහැ" වගේ දේවල්. සමහර අය කියනවා: "මට
කිසිම සිතුවිල්ලක් නැහැ" කියලා. හැබැයි ඔවුන් මම කරන හැම වීඩියෝ එකකටම ඒක කියනවා.
එතකොට මට හිතෙන්නේ, "ඔයාට කිසිම සිතුවිල්ලක් නැහැ කියන එක ගැන ඔයාට නිරන්තර
සැලකිල්ලක් තියෙනවා නේද? ඔයා හිතන්නේ නැද්ද ඒකත් එක සිතුවිල්ලක් (thought)
කියලා?" අපි එක සිතුවිල්ලක් එක්ක කොයිතරම් අනන්ය වෙනවාද කියන එක පුදුම සහගතයි.
නැත්නම් "මට අවධානය යොමු කරන්න බැහැ" (I can't concentrate) කියන සිතුවිල්ල,
ඊටපස්සේ හැම දෙයක්ම "මට අවධානය යොමු කරන්න බැහැ" කියන හැඟීමෙන් වැසිලා යනවා.
නැත්නම් අපිට එක සිතුවිල්ලක් (thought) තියෙන්න පුළුවන්, "මට භාවනා කරන්න බැහැ. මම
භාවනා කරන්න හදන හැම වෙලාවකම අනම් මනම් වෙනවා..." කියලා, නේද? ප්රශ්නෝත්තර
වාරවලදී (Q&As) ඔයාලට මේක නිතරම දකින්න ලැබෙනවා. කවුරු හරි කියනවා, "ආ,
මට භාවනා කරන්න පුළුවන්, මට මේක කරන්න පුළුවන්, මට අරක කරන්න පුළුවන්," හැබැයි
ඊටපස්සේ ඔවුන් නිතරම යම් සීමාවකට පැමිණෙනවා, නේද? යම් දෙයකට කොටු වෙනවා.
ඒක තමයි ප්රශ්නය.
ඊටපස්සේ මම මැජික් උපක්රමයක් කරනවා—ඒක මැජික් එකක්වත් නෙවෙයි, හරිම සරලයි. මම
අහනවා, "ඔයාට පේනවාද ඒක සිතුවිල්ලක් (thought) විතරයි කියලා?" එතකොට
ඔවුන්, "අනේ දෙවියනේ, ඒක ඇත්තටම සිතුවිල්ලක්නේ" කියනවා, නේද? ඉතින්,
මෙයින් සමහරක් හරිම සරල දේවල්. ඒ වගේම ඒ අන්තර් සම්බන්ධතාවය තිබීම
ප්රයෝජනවත් වෙනවා—යමෙක් ඔයාට පෙන්වා දෙන එක, "ඔයාට පේනවාද ඒක
සිතුවිල්ලක් විතරයි කියලා?"
ඉතින්, සමහර වෙලාවට ඒක මෙච්චර අමාරු වෙන්නේ ඇයි? ඒක සම්පූර්ණයෙන්ම අනන්යතාවය
(identity) පිළිබඳ ප්රශ්නයක්, නේද? අන්න ඒ නිසයි අනාත්මය (not-self) කෙරෙහි අවධානය
යොමු කිරීම එක් ලක්ෂණයක් වෙන්නේ—ඒ කියන්නේ අත්දැකීම්වල ස්වභාවය ගැන විමසීම සහ නැවත
නැවතත් අනාත්ම ස්වභාවය දැකීම. බුදුරජාණන් වහන්සේ (Buddha) පාලි ත්රිපිටකය (Pali
Canon) තුළ හාරසී වතාවක් විතර මේක දේශනා කරලා තියෙනවා. කවුරු හරි ගණන් කරලා තියෙනවා
උන්වහන්සේ කොයිතරම් වතාවක්, "මෙන්න මෙතන බලන්න, ඒක අනාත්මයි (not-self). එතන බලන්න,
ඒක අනාත්මයි. මෙතන බලන්න, ඒක අනාත්මයි" කියලා වදාරලා තියෙනවාද කියලා, නේද? ඉතින්,
මේ අනන්යතාවය (identity) පිළිබඳ ප්රශ්නය සිතුවිලි කියන කාරණය ඇතුළේ හරිම
තදින් මුල් බැහැගෙන තියෙන්නේ.
ඔයා අනන්ය වෙලා ඉන්න ඒ එක සිතුවිල්ල (thought) දකින එක මෙච්චර අමාරු ඇයි? මොකද මම
"ඒ පලස ඇදලා දාන්න" කියලා කිව්වොත්, මම ඔයාට යම් ආකාරයකින් පහර දෙනවා වගේ ඔයාට
දැනෙනවා. මෙතනදී නම් ඒක කලාතුරකින් වෙන්නේ. හැබැයි ඔයා මේ වගේ දෙයක් පොදු
ස්ථානයකදී සාමාන්ය කෙනෙකුට—මේ වගේ දේවල් ගැන උනන්දුවක් නැති කෙනෙකුට—කළොත්, ඔවුන්
කලබල වෙනවා. ඔවුන් ඒකට කැමති නැහැ. ඔවුන් ඔයා එක්ක ඇත්තටම කේන්ති ගන්න පුළුවන්.
ඔවුන් දිගින් දිගටම දේවල් කියවද්දී ඔයා "ඔයාට තේරෙනවා නේද ඒක සිතුවිල්ලක්
විතරයි කියලා?" කියලා ඇහුවොත්, ඔවුන් කියයි "මට ඕවා අහන්න ඕනේ නැහැ"
කියලා. ඒක හරියට ඔයා ඔවුන්ගේ අනන්යතාවයට (identity) පහර දෙනවා වගේ, නැත්නම්
ඔවුන් එහෙම හිතනවා, මොකද ඔවුන් හිතන්නේ තමන්ට අනන්යතාවයක් තියෙනවා කියලා, නේද?
ඒකයි සිද්ධ වෙන්නේ.
ඔයා සිතුවිලි (thoughts) සමඟ අනන්ය වී සිටින ප්රමාණයට, සිතුවිලි කෙරෙහි තියෙන
ඇලීම ඉවතට ඇදලා දැමීම—ඒ පලස ඇදලා දැමීම, "නැහැ, ලෝකය පෙනෙන්නේ මෙහෙමයි"
කියලා කියන ඒ දැක්ම ඔයාගේ මුහුණෙන් ඉවතට ඇදලා දැමීම, සහ මම "නැහැ, ඔය ඔයා
බලන්නේ සිතුවිල්ලක් හරහායි; ඒක ඉවතට ගන්න" කියලා කියනකොට—ඔයා ඒකට සූදානම් නම්,
ඒක හරිම අපූරුයි. ඔයා ඒකට සූදානම් වෙලා හිටියත්, එක විනාඩියකට ඒක බය හිතෙන දෙයක්
වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ඊටපස්සේ ඒක හරිම සුවදායකයි. ඇත්තටම හේතුව ඒකයි. ඒක
අනන්යතාවය (identity) පිළිබඳ ප්රශ්නයක්, මොකද ඒ සිතුවිල්ල
දැනෙන්නේ ඔයා වගේමයි. ඒක ඔයා වගේ දැනෙනවා නම්, ඒක තමන්ට එල්ල වන
තර්ජනයක් විදිහට මොහොතකට අර්ථකථනය වෙන්න පුළුවන්. ඒක තමයි බියෙහි බාධකය
(fear barrier), නේද?
Original Source (Video):
Title: Concentration and Meditation
https://youtu.be/pHyxpP-Cdio?si=-8NIrW2m3e6uh6v6
වගකීම් සීමා කිරීම්
මෙම බ්ලොගයෙහි බෙදා හරින ලද පරිවර්තන, මුලින් ඉංග්රීසියෙන් ඉදිරිපත් කරන ලද ධර්ම සාකච්ඡා/ලේඛන මත පදනම් වේ. මෙම ඉගැන්වීම් පුළුල් ප්රේක්ෂක පිරිසකට වඩාත් ප්රවේශ විය හැකි වන පරිදි, AI (ChatGPT සහ Gemini AI) ආධාරයෙන් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත.
මුල් සාකච්ඡාවල/ලේඛනවල අර්ථය සහ හරය සුරැකීමට සැලකිලිමත් වී ඇතත්, පරිවර්තනවල දෝෂ හෝ සාවද්යතා තිබිය හැකි බව කරුණාවෙන් සලකන්න. මෙම පරිවර්තන යහපත් අභිප්රායෙන් පිරිනමනු ලැබුවද, මුල් ඉගැන්වීම්වල ගැඹුර හෝ සියුම් බව සම්පූර්ණයෙන් ග්රහණය කර ගැනීමට ඒවාට නොහැකි විය හැකිය.
මෙම බ්ලොගය, මුල් කථිකයා විසින් ප්රකාශ කරන ලද කිසියම් විශේෂිත පෞද්ගලික මතයක් ප්රවර්ධනය කිරීමට හෝ අනුමත කිරීමට අපේක්ෂා නොකරයි. අන්තර්ගතය බෙදා හරිනු ලබන්නේ ධර්මය පිළිබඳ මෙනෙහි කිරීම සහ ගැඹුරු අවබෝධය දිරිගැන්වීමේ අරමුණින් පමණි.
.jpg)


Comments
Post a Comment